Split payment, czyli duże zmiany w systemie rozliczeń

Ministerstwo Finansów z wprowadzeniem mechanizmu podzielonej płatności, tzw. split payment, wiąże ogromne nadzieje. Budżet państwa ma się wzbogacić z tytułu wpływów z VAT, a przedsiębiorcy mają otrzymać narzędzie do ochrony przed nierzetelnymi kontrahentami. Jak zmiany te wyglądają w praktyce?

2018-09-28 15:05:41

1 lipca 2018 r. na podstawie ustawy z 15 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 62) weszła w życie regulacja dotycząca mechanizmu podzielonej płatności (MPP), czyli tzw. split payment.

Mechanizm podzielonej płatności to nie tylko nowość w polskim systemie podatkowym, ale i rozwiązanie pionierskie na skalę Europy. Polska wprowadziła split payment jako jeden z nielicznych krajów, przy czym jako pierwszy umożliwiający funkcjonowanie mechanizmu właściwie przez wszystkich przedsiębiorców – mówi Tomasz Wagner, starszy menedżer w dziale podatków pośrednich w EY.

Zdaniem Katarzyny Wróblewskiej, menedżera w dziale Doradztwa Podatkowego Deloitte, split payment już na etapie samej transakcji ma na celu minimalizację ryzyka związanego z niezapłaceniem VAT przez kontrahenta, który, jak bardzo często zdarzało się w przeszłości, po otrzymaniu zapłaty znikał wraz z nieodprowadzonym podatkiem. Rezultatem tego uwikłania w wyłudzenia VAT, niejednokrotnie nieświadomego, było dochodzenie przez organy podatkowe zapłaty VAT od uczciwych podatników, którym zarzucano brak należytej staranności przy doborze kontrahentów. Zgodnie z wyjaśnieniami Ministerstwa Finansów celem regulacji jest więc nie tylko zapewnienie większej stabilności wpływów z podatku VAT do budżetu państwa, ale również zapobieganiu uwikłania uczciwych przedsiębiorców w oszustwa podatkowe.

Na czym polega split payment?

Istotą podzielonej płatności jest zapłata ceny za usługę lub towar przez nabywcę w dwóch odrębnych kwotach na dwa powiązane ze sobą rachunki sprzedawcy.

Płatność za towar lub usługę jest dzielona na:

  • kwotę odpowiadającą kwocie należności netto, która jest wpłacana na rachunek bankowy (rozliczeniowy) sprzedawcy. Przedsiębiorca może dysponować tymi środkami w sposób dowolny, np. obracać nimi, inwestować, dokonywać wypłat na rzecz pracowników, uiszczać zobowiązania w VAT, CIT i innych podatkach;
  • kwotę odpowiadającą podatkowi od towarów i usług (VAT), która trafia na specjalny rachunek VAT. Jest on skorelowany z rachunkiem rozliczeniowym sprzedawcy i znajduje się pod „nadzorem” organu podatkowego. Ograniczenia sposobu wykorzystania tych środków są istotą nowego mechanizmu. Przedsiębiorca może za ich pomocą dokonać wyłącznie płatności kwoty VAT z własnych faktur zakupowych (korzystając właśnie z systemu split payment) lub uregulować zobowiązanie względem urzędu skarbowego, ale jedynie w zakresie VAT – wyjaśnia Tomasz Groszyk z firmy konsultingowej CRIDO.

W opinii Tomasza Groszyka posiadacz rachunku VAT może również zawnioskować o przekazanie środków z rachunku VAT na własny rachunek rozliczeniowy, a w efekcie pozostawienie pieniędzy do pełnej dyspozycji. Takie „uwolnienie” środków odbywa się jednak wyłącznie za zgodą naczelnika urzędu skarbowego. Ma on 60 dni na odpowiedź na wniosek złożony przez podatnika. Tym samym pieniądze stosunkowo łatwo trafiają do „systemu rachunków VAT”, ale opuszczają go tylko pod nadzorem organów podatkowych.

Można zatem powiedzieć, że split payment ma szansę być instrumentem limitującym możliwość nielegalnego wyprowadzania VAT z obiegu i dokonywania oszustw podatkowych. Jego skuteczność, jak twierdzi Tomasz Wagner z EY, musi jednak zostać zweryfikowana w czasie.

Warto zdawać sobie również sprawę z tego, że nabywca towaru lub usługi nie jest zobowiązany do wykonywania dwóch odrębnych zleceń przelewu, gdy dokonuje płatności z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności. Zapłata należności odbywa się bowiem poprzez jeden dedykowany komunikat przelewu, w treści którego nabywca wskazuje kwotę brutto należności oraz kwotę VAT wynikającą z faktury, a także numer faktury i NIP kontrahenta – wyjaśnia Szymon Raut, doradca podatkowy współpracujący z Kancelarią Paczuski Taudul Doradcy Podatkowi .

Zasadniczo mechanizm podzielonej płatności dotyczy płatności w złotówkach oraz zapłaty za konkretną fakturę – split payment nie może zostać wykorzystany do zbiorczej zapłaty wielu faktur. Aktualnie rozwiązanie to jest fakultatywne i wyłącznie od nabywcy zależy, czy zdecyduje się wykorzystać ten sposób płatności, czy też opłaci fakturę w całości na rachunek główny kontrahenta – tłumaczy Łukasz Daniek, doradca podatkowy, starszy menedżer w zespole ds. VAT w KPMG. W celu zastosowania split payment konieczne jest użycie specjalnego komunikatu przelewu, jaki został udostępniony przez banki – dodaje.

Rachunki VAT od początku lipca br. zostały otwarte automatycznie przez banki lub SKOK-i tym podmiotom, dla których prowadzą bieżący rachunek firmowy. Zgodnie z postanowieniami ustawy rachunki są całkowicie bezpłatne. Właścicielem środków, które znajdą się na rachunku VAT, jest sprzedawca, jednak sama możliwość dysponowania przez niego zgromadzonymi środkami z tego rachunku ogranicza się głównie do zapłaty zobowiązania podatkowego wynikającego z deklaracji VAT oraz pokrycia podatku z otrzymanych przez podatnika faktur zakupowych. W przypadku gromadzenia się środków na rachunku VAT, podatnik może ubiegać się o zwrot środków na swój rachunek bieżący.

Źródło: Deloitte

Kto może skorzystać ze split payment?

Z mechanizmu podzielonej płatności mogą korzystać przedsiębiorcy bez względu na formę prowadzonej działalności, tj. zarówno spółki prawa handlowego, jak i osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Konieczne pozostaje jednak posiadanie statusu podatnika VAT. Funkcjonowanie mechanizmu pozostanie bez wpływu na zakupy dokonywane przez konsumentów – mówi Przemysław Roszkowski, starszy konsultant w dziale Doradztwa Podatkowego Deloitte.

Jak twierdzi Tomasz Groszyk z CRIDO, mogą z niego skorzystać przedsiębiorcy regulujący za pomocą przelewu bankowego zobowiązania wynikające z wystawionych na ich rzecz faktur – inne formy rozliczenia, np. gotówkowa lub barterowa, w zasadzie wykluczają tę możliwość. Poza systemem split payment pozostają również wszelkie transfery środków realizowane w obcych walutach – podzielone płatności działają tylko w rozliczeniach złotówkowych.

Mechanizm split payment (MPP) może być stosowany bez ograniczeń do wszelkich rodzajów transakcji opodatkowanych VAT, tj. krajowej dostawy towarów, świadczenia usług czy zapłaty zaliczki (w przypadku zaliczki płatność powinno dokonywać się na podstawie faktury), jeśli transakcja opodatkowana jest polskim podatkiem VAT. Stosując split payment, nie opłacimy jednak faktur pro-forma – uprzedza Przemysław Roszkowski z Deloitte.

Z praktycznego punktu widzenia utrudnione może być również wykonanie płatności zbiorczych (za więcej niż jedną fakturę), bowiem jeden przelew co do zasady powinien dotyczyć jednej faktury.

Krzysztof Jaros, radca prawny i starszy konsultant w MDDP, podkreśla natomiast, że stosowanie MPP jest dobrowolne i leży wyłącznie w gestii nabywcy. Siłą rzeczy z split payment nie mogą skorzystać nabywcy, którzy kupują towary lub usługi zwolnione z VAT lub od podmiotów, które są zwolnione z VAT, a także od osób niebędących podatnikami. Podobnie w przypadku nabycia towarów opodatkowanych w ramach odwrotnego obciążenia skorzystanie z MPP nie będzie możliwe. Skorzystanie z MPP nie będzie również możliwe w przypadku dokonania zapłaty w walucie obcej, a także gdy sprzedawca wskaże zagraniczny rachunek rozliczeniowy.

Gdzie są korzyści?

Ministerstwo Finansów wierzy, że system podzielonej płatności jest skutecznym sposobem na przeciwdziałanie wyłudzeniom VAT. W celu jego rozpowszechnienia wprowadziło system zachęt dla korzystających z mechanizmu podatników.

Dzięki regulowaniu płatności z wykorzystaniem modelu split payment, możliwe jest:

  • uniknięcie ryzyka zastosowania „sankcji VAT” za zaniżenie zobowiązania podatkowego,
  • wyłączenie podwyższonych odsetek od ewentualnych zaległości w VAT,
  • potwierdzenie działania z należytą starannością kupiecką i związane z nim wyłączenie odpowiedzialności solidarnej za nierzetelne rozliczenia dostawcy.

Ostatnia z wymienionych zachęt może spowodować, że w branżach szczególnie narażonych na wyłudzenia podatku korzystanie z podzielonych płatności stanie się powszechną praktyką uczestników obrotu – mówi Tomasz Groszyk z CRIDO.

Korzyści przewidziane dla nabywców powodują jednak kłopoty po stronie dostawców. Większa liczba przelewów otrzymanych w formie podzielonej płatności oznacza więcej środków „zamrożonych” na rachunku VAT. Przedsiębiorcy, którzy zmierzą się z tym narastającym w czasie wyzwaniem, muszą podjąć odpowiednie kroki w celu obrony własnej płynności finansowej. Stosując analogiczny mechanizm w rozliczeniu własnych zakupów, odsuną problem od siebie i obarczą nim własnych dostawców – dodaje.

Krzysztof Jaros z MDDP podkreśla, że zastosowanie MPP może być korzystne dla podatników biorących udział w obrocie tzw. towarami wrażliwymi, wskazanymi w załączniku nr 13 do ustawy o VAT. Skorzystanie ze split payment wyłącza bowiem solidarną odpowiedzialność nabywcy za zobowiązanie podatkowe dostawcy do wysokości kwoty zapłaconej przy użyciu MPP. Zdaniem eksperta zapłata z zastosowaniem split payment może być brana pod uwagę jako okoliczność przemawiająca na korzyść przedsiębiorcy podczas oceny dochowania należytej staranności przez podatnika, choć jak podkreślają przedstawiciele Ministerstwa Finansów, samo skorzystanie z MPP nie przesądza o dochowaniu bądź nie należytej staranności. Krzysztof Jaros ostrzega, że split payment może niekorzystnie wpływać na przepływy finansowe firm z uwagi na blokowanie środków na rachunku VAT. Taki problem może w szczególności dotyczyć małych podatników, którzy dokonują płatności gotówką lub kartami płatniczymi. Otrzymanie zapłaty poprzez MPP przez takiego podatnika spowoduje „uwięzienie” części środków na rachunku VAT, gdyż nie będzie on mógł w pełni wykorzystać środków zgromadzonych na tym rachunku i konieczne będzie wnioskowanie do urzędu skarbowego o zgodę na przelanie środków na zwykły rachunek firmowy. Upowszechnienie split payment będzie zatem skutkowało wymuszeniem zmiany sposobu dokonywania zakupów przez małych przedsiębiorców tak, aby większość płatności była dokonywana przelewem, co umożliwi wykorzystanie środków z rachunku VAT.

Korzystanie ze split payment przez nabywcę chroni przed:

  • dodatkowym zobowiązaniem podatkowym (tzw. sankcją VAT),
  • podwyższonymi odsetkami od zaległości podatkowych w VAT (w wysokości 150% standardowej stawki),
  • solidarną odpowiedzialnością występującą np. przy nabyciu paliw silnikowych, aparatów cyfrowych, dysków pamięci (po przekroczeniu odpowiednich limitów kwotowych).

Ponadto rachunek VAT umożliwia uzyskanie w krótszym, 25-dniowym terminie, zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym na rachunek VAT (zamiast w standardowym 60-dniowym terminie).

Źródło: Paczuski Taudul Doradcy Podatkowi

A gdzie zagrożenia?

Zdaniem Katarzyny Wróblewskiej z Deloitte, korzystanie z mechanizmu podzielonej płatności to spore koszty związane z aktualizacją stosowanych systemów księgowych. umożliwiających automatyczne przetwarzanie tego typu przelewów.

Głównym ryzykiem dla przedsiębiorców, których kontrahenci zamierzają korzystać z podzielonej płatności, pozostaje ryzyko ograniczenia ich płynności, jeśli dotychczas wykorzystywali kwoty podatku VAT wpłacane przez kupujących do kredytowania swojej bieżącej działalności. W tym kontekście, aby ustrzec się przed negatywnymi konsekwencjami, warto wykonać profesjonalną analizę, w jaki sposób stosowanie przez kontrahentów podzielonej płatności wpłynie na przepływy pieniężne w przedsiębiorstwie i jak można je efektywnie zaplanować w czasie, aby zminimalizować negatywny wpływ na płynność przedsiębiorstwa.

Aby przeciwdziałać zamrożeniu części środków na rachunku VAT niektórzy przedsiębiorcy w zawieranych umowach cywilnoprawnych wprowadzają postanowienia ograniczające możliwość stosowania mechanizmu split payment w rozliczeniach wzajemnych. Należy mieć jednak na uwadze, że każdorazowo przed wprowadzeniem tego typu zapisów umownych rekomendowana jest konsultacja kształtu klauzuli pod kątem prawnym – tłumaczy Katarzyna Wróblewska.

Aktualnie tego typu praktyka nie stoi w sprzeczności w stosunku do wprowadzonych regulacji, co zostało potwierdzone w ostatnich wyjaśnieniach wydanych przez Ministerstwo Finansów. Niemniej jednak, w przypadku wprowadzenia obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności na niektóre branże (co Ministerstwo rozważa), podatnicy mogą nie mieć możliwości, żeby go nie stosować – dodaje.

Podobnego zdania jest Szymon Raut z Kancelarii Paczuski Taudul Doradcy Podatkowi, który również twierdzi, że korzystanie z podzielonej płatności może negatywnie wpływać na płynność finansową sprzedawcy, gdyż nie będzie on mógł swobodnie dysponować kwotą zgromadzoną na rachunku VAT. Ponadto, jego zdaniem, nabywca, posługując się split payment, nie ma możliwości zapłaty za kilka faktur. System jest tak skonstruowany, że każda faktura powinna być opłacana odrębnym przelewem. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, iż stosowanie split payment nie gwarantuje pełnego bezpieczeństwa nabywcy, gdyż w pewnych okoliczność, mimo jego zastosowania, nabywca nie będzie uprawniony do odliczenia VAT, np. gdy podatnik wiedział, że faktura zapłacona z wykorzystaniem podzielonej płatności została wystawiona przez podmiot nieistniejący lub stwierdza czynności niewykonane.

Ułatwienia czy utrudnienia?

Wraz z nowelizacją przepisów każdemu podatnikowi VAT banki automatycznie utworzyły rachunek VAT, który jest rachunkiem technicznym. W celu skorzystania z tego mechanizmu nabywca w komunikacie przelewu wskazuje wyłącznie numer standardowego rachunku dostawcy, natomiast przetwarzając przelew, bank automatycznie księguje kwotę podatku na rachunku VAT. W związku z tym nie ma konieczności informowania kontrahentów o numerze nowego rachunku – mówi Łukasz Daniek z KPMG.

W opinii Tomasza Wagnera z EY mali podatnicy, którzy nie mają do opłacenia dużej liczby faktur, mogą pokusić się wręcz o dokonywanie manualnych przelewów z użyciem MPP. Trzeba tylko znać numer faktury, NIP kontrahenta, oraz oczywiście cenę w podziale na kwotę brutto i podatek. Inaczej wygląda to w przypadku podmiotów korzystających z systemów księgowych i uproszczeń w kontaktach z bankami. Ci muszą zapewnić sobie odpowiednie narzędzia (często update oprogramowania), który zapewni, że przelewy wychodzące będą w stanie zaciągnąć odpowiednie dane źródłowe z systemu. Bez tego trudno będzie przygotować przelew split payment, który by zadziałał. O ułatwieniach trudno tu mówić. Dostawcy systemów księgowych powinni dostosować swoje oferty do nowych założeń prawnych i udostępnić je w swoim klientom.

Tomasz Groszyk z CRIDO zwraca uwagę na fakt, że wraz z upływem czasu coraz większa liczba przedsiębiorców będzie mierzyć się z tematem zagrożenia płynności finansowej. Mogą oni radzić sobie z tą sytuacją na własną rękę – poprzez regularne składanie wniosków o „uwolnienie” środków z rachunku VAT. Przepisy pozwalają na składanie takiego wniosku choćby codziennie. Jednak, w oczywisty sposób, stanowi to dodatkowe obciążenie administracyjne biznesu. Istotną praktyczną niedogodnością jest również zasada „jeden przelew – jedna faktura”. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom przedsiębiorców, firmy dostarczające rozwiązania informatyczne lub systemy finansowe pozwalają na automatyczne przypisywanie paczek przelewów do poszczególnych transakcji, aby spełnić zadość nowym regulacjom. Na etapie wdrożenia nowych przepisów banki i SKOK-i poniosły znaczne nakłady na dostosowanie systemów do mechanizmu podzielonej płatności. Obecnie niektóre z nich oferują produkty finansowe z myślą o przedsiębiorcach wymagających zewnętrznego finansowania ze względu na utratę płynności związaną ze stosowaniem mechanizmu split payment przez dostawców. W perspektywie czasu korzystanie z tego typu instrumentów może okazać się nieuniknione m.in. dla przedsiębiorców prowadzących działalność sezonową.

Ekspercka rada:

  • MPP dotyczy wszystkich przedsiębiorców w Polsce – niezależnie od tego, czy jesteś mikroprzedsiębiorcą, małą, średnią czy dużą firmą.
  • Z MPP nie możesz skorzystać, jeśli jesteś: konsumentem (nieprowadzącym działalności gospodarczej), przedsiębiorcą, który otrzymuje faktury bez kwoty podatku VAT (np. od podatników zwolnionych z VAT), przedsiębiorcą – w zakresie faktur objętych mechanizmem odwróconego obciążenia VAT w branży budowlanej lub tzw. branżach wrażliwych, np. elektronika, stal, metale kolorowe.
  • Stosowanie mechanizmu podzielonej płatności jest dobrowolne. Oznacza to, że sam decydujesz, którą fakturę zapłacisz z zastosowaniem MPP, w jakiej części oraz wobec którego dostawcy (czyli mechanizm można stosować w sposób wybiórczy). Jednocześnie nic nie stoi na przeszkodzie, aby postanowienia co do płatności w MPP lub bez MPP były regulowane w umowach między Tobą i dostawcą (dostawca może nie wyrazić zgody na zapłatę mu w MPP).

 

Dorota Siudowska-Mieszkowska

ZNAJDŹ NAS: