Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo i podatki

4 stycznia 2019

NR 4 (Grudzień 2018)

Konflikty wspólników – jak ich unikać i jak je rozwiązywać

0 214

Każda spółka, osobowa czy kapitałowa, narażona jest na ryzyko powstania sporu korporacyjnego. Stronami takiego sporu mogą być przede wszystkim wspólnicy (akcjonariusze) – byli lub obecni, spółka i członkowie jej organów. Z kolei potencjalnych przyczyn sporów korporacyjnych jest cały wachlarz.

Mogą to być m.in. rozbieżność wizji co do dalszego rozwoju spółki czy zarządzania nią (w tym przede wszystkim gospodarki finansowej), osobiste uprzedzenia wspólników lub menedżerów, niechęć do „wpuszczenia” do spółki osób trzecich (np. spadkobierców), czy częstotliwość i wysokość wypłat z majątku spółki na rzecz wspólników (akcjonariuszy) lub członków organów. 

Wszelkie konflikty, niezależnie od przyczyny, oczywiście szkodzą spółce. Osłabiają jej renomę, utrudniają (a niekiedy nawet paraliżują) zarządzanie – wstrzymując np. istotne transakcje, narażają na wydatki (koszty procesu) i zwyczajnie „cieszą” konkurencję. Nie ma wobec tego wątpliwości, że nieporozumienia w spółce należy jak najszybciej eliminować, a najlepiej ich unikać.

Dobrze napisana umowa spółki to połowa sukcesu

Odpowiednie uregulowanie w umowie spółki albo statucie wszelkich istotnych kwestii związanych z jej działalnością 
to bardzo często połowa sukcesu. Im więcej precyzji w tych dokumentach, tym mniejsze ryzyko sporów interpretacyjnych i niedomówień między wspólnikami (akcjonariuszami) i członkami organów. W szczególności jeżeli w umowie spółki (statucie) stosowane są pojęcia, które można rozumieć na wiele sposobów, należy je zdefiniować, żeby z góry było wiadomo, „o co chodzi”.

Nie wszyscy jednak będą mogli skorzystać z obniżenia stawki podatkowej. Spółki kapitałowe powstałe przez zmianę formy działalności gospodarczej, z wyjątkiem przekształcenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną lub na odwrót, nie mogą skorzystać z preferencyjnej stawki podatku dochodowego przez dwa pierwsze lata, poczynając od roku, w którym nastąpiło przekształcenie.

Po drugie, umowa spółki albo statut powinny jasno określać jej cel oraz obowiązki wspólników i organów. Pozwoli to zarówno sprawiedliwie rozliczać zarządców z prowadzenia spraw spółki i jej wyników, jak i unikać sporów kompetencyjnych. Spór kompetencyjny powstaje wtedy, gdy dwa organy uznają się za właściwe w danej sprawie albo żaden z nich nie uznaje się za właściwy. Przy odpowiednio uregulowanych w umowie spółki kompetencjach taki spór nie zajdzie.

Po trzecie, można eliminować potencjalne źródła konfliktów przez wyłączanie w umowie spółki albo statucie „konfliktogennych” uprawnień wspólników albo akcjonariuszy. Podręcznikowy przykład w tym zakresie stanowi wynikające z art. 53 Kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) prawo wspólnika spółki jawnej do żądania od spółki odsetek w wysokości 5% od swojego udziału kapitałowego, niezależnie od sytuacji finansowej spółki. Powołany przepis nie przesądza, jaki jest stosunek prawa do odsetek, do prawa wspólnika do udziału w zysku (tj. czy wypłata odsetek obniża zysk podlegający wypłacie na rzecz wspólnika), i jakie ma być źródło tej wypłaty, jeśli działalność spółki przynosi straty. Te niejasności są źródłem sporów w rozliczeniach między wspólnikami a spółką. Najlepiej zatem wyłączyć „niewygodne” uprawnienie wspólnika z art. 53 k.s.h., pozostawiając mu „standardowe” prawo do udziału w zysku spółki.

Po czwarte, zasady podejmowania decyzji w spółce można uregulować tak, aby brak współdziałania jednego lub kilku wspólników (akcjonariuszy) lub członków organu nie paraliżował działalności spółki. 

Jako przykład można tu podać zgromadzenie wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, co do którego (o ile nie zachodzą ważne powody) odradza się ustalanie kworum wymaganego do podjęcia uchwały na poziomie równym 100% lub zbliżonym. Przy kworum na tak wysokim poziomie notoryczne niestawianie się nawet jednego wspólnika na zgromadzenie może uniemożliwić uzyskanie uchwały wymaganej dla ważności istotnych dla spółki transakcji, jak np. zbycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa, czy też nabycie i zbycie nieruchomości (w tym ostatnim przypadku –
jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej). Co więcej, w większości spółek z ograniczoną odpowiedzialnością to właśnie zgromadzenie wspólników powołuje zarząd spółki. „Paraliż” zgromadzenia wspólników, o którym tu mowa, może pozbawić spółkę organu reprezentacji – np. gdy w razie śmierci lub rezygnacji wszystkich dotychczasowych członków zarządu zgromadzenie wspólników będzie niezdolne do powołania nowego zarządu wobec nieosiągnięcia wymaganego kworum.

Rozwiązanie sporu bez udziału sądu

Co oczywiste, nie wszystkie źródła sporów da się z góry wyeliminować w „dokumentach organizacyjnych” spółki. W sytuacji, kiedy konflikt w spółce jest nieunikniony, warto dołożyć wszelkich starań, aby rozwiązać go w ramach spółki, bez udziału sądu. Spór przed sądem powinien być ostatecznością – jest z zasady czasochłonny, kosztowny i jawny, 
co może osłabić renomę spółki. Informacja o sporze może się rozpowszechnić w branży, wśród kontrahentów. Co jednak najważniejsze, wynik takiego sporu jest niepewny dla stron.

Rozstrzyganie konfliktu uchwałą wspólników

Zdarzają się sytuacje, w których usunięcie konfliktu jest możliwe w drodze uchwały wspólników. Dotyczy to przede wszystkim sporów związanych z prowadzeniem spraw spółek osobowych. Przykład stanowi spółka jawna, w której każdy wspólnik może sam prowadzić sprawy nieprzekraczające zakresu zwykłych czynności spółki. Jeżeli choćby jeden ze wspólników sprzeciwi się przeprowadzeniu danej czynności przez innego wspólnika, wymagana jest uprzednia uchwała wspólników. Przy podejmowaniu takiej uchwały co do zasady konieczna jest jednomyślność wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki (w tym także tego wspólnika, który się sprzeciw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "MŚP Biznes"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do czasopisma w wersji online
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy