Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo i podatki

30 sierpnia 2019

NR 8 (Sierpień 2019)

Sukcesja w biznesie, czyli komu, co i w jaki sposób

0 63

Temat związany z sukcesją w biznesie nabiera coraz większej popularności. Nic dziwnego, skoro od zapoczątkowania przemian ustrojowych w Polsce mija 30 lat. Oznacza to, że przedsiębiorcy, którzy jako pierwsi stawiali kroki w okresie transformacji systemowej, posiadają obecnie świetnie prosperujący biznes1. Zaczynają oni także myśleć o przekazaniu „steru” młodszym następcom – sukcesorom. Czym tak właściwie jest sukcesja? Jak się do niej przygotować?

Przedsiębiorca, planując sukcesję, powinien przede wszystkim odpowiedzieć na szereg pytań związanych z osobą przyszłego sukcesora. Odpowiedzi na powyższe pytania mają za zadanie ustalić, czy jest osoba, która byłaby w stanie z sukcesem kontynuować prowadzenie przedsiębiorstwa, tak aby zapewnić jego rozwój i konkurencyjne funkcjonowanie na rynku w dłuższej perspektywie. Nieraz zdarza się, że dzieci nie odziedziczyły po swoich rodzicach umiejętności prowadzenia biznesu lub też mają zupełnie inne wyobrażenia na temat swoich planów życiowych, w tym przyszłej kariery zawodowej. Co istotne, przekazujący przedsiębiorstwo, tzw. nestor, powinien krytycznie podejść do niniejszego zagadnienia. Czasami lepiej rozpocząć poszukiwania inwestora na zewnątrz, aniżeli na siłę uszczęśliwiać najbliższą rodzinę. Zaznaczyć należy, że sprzedaż biznesu oraz odpowiednią alokację środków uzyskanych ze sprzedaży można uznać za jedną z form sukcesji. Ważne, aby ewentualna sprzedaż była planowana przy udziale doradcy podatkowego, prawnika oraz doradcy finansowego. 

Przedmiot sukcesji

Oprócz kwestii związanych z ustaleniem osoby sukcesora, przebieg procesu sukcesji zależy przede wszystkim od tego, w jakiej formie prowadzona jest działalność gospodarcza, w skrócie: co ma być przedmiotem sukcesji. 

W Polsce nadal najpopularniejszą formą przedsiębiorstwa jest jednoosobowa działalność gospodarcza prowadzona przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną. Ustawodawca, dostrzegając liczebność firm i problemy związane z planowaniem sukcesji, w ubiegłym roku przekazał na ręce obywateli ustawę o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Ustawa odpowiadała na najważniejszy i najbardziej palący problem dotyczący sukcesji biznesu w związku ze śmiercią przedsiębiorcy wpisanego do rejestru CEIDG (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej). Instytucja zarządcy sukcesyjnego ma ułatwić kontynuację prowadzenia przedsiębiorstwa w sytuacji otwarcia spadku. Co istotne, uregulowania dotyczące zarządcy sukcesyjnego (ustawa zawiera także regulacje dotyczące spółki cywilnej) nie rozwiązują w całości problemu związanego z sukcesją firmy, o czym szerzej w dalszej części niniejszego artykułu (problemy wspólne). Nestor prowadzący przedsiębiorstwo w formie jednoosobowej działalności gospodarczej powinien także odpowiedzieć na szereg pytań związanych z wielkością prowadzonego biznesu. Możliwe, że jednym z pierwszych etapów sukcesji będzie zmiana formy prowadzenia działalności przez przekształcenie w spółkę kapitałową. 

Przedmiotem sukcesji może być biznes prowadzony w formie spółki osobowej (często wykorzystywanej w działalności firm rodzinnych) – najbardziej powszechną jest spółka jawna oraz spółka komandytowa. W odróżnieniu od spółek kapitałowych charakteryzuje je silny element osobowy. Oznacza to, że proces sukcesji powinien być przeprowadzony także w porozumieniu z dotychczasowymi wspólnikami tychże spółek. W przypadku braku uzgodnień dotyczących wstąpienia spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika proces sukcesji może zakończyć się całkowitym niepowodzeniem, a w ostateczności likwidacją samej spółki. Ponadto, treść umowy spółki powinna zarówno gwarantować sukcesję za życia wspólnika w ramach czynności inter vivos (tj. czynności prawnych między żyjącymi), jak i być spójna z treścią ewentualnego testamentu w zakresie osoby uprawionego spadkobiercy oraz zapewniać szybką i skuteczną rejestrację zmian w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Mając na uwadze powyższe, przygotowanie właściwych zapisów w umowie spółki powinno być powierzone podmiotom świadczącym profesjonalną pomoc prawną. O nieskuteczności postanowień umowy spółki wspólnicy dowiadują się nieraz dopiero po otwarciu spadku, a zatem wtedy, kiedy jest już za późno na dokonanie stosownych zmian. Wspomniałem powyżej o konieczności zapewnienia zgodności treści umowy spółki z treścią testamentu. Nieraz przy okazji testamentu pojawia się pytanie, czy ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przedmiotem zapisu windykacyjnego. Przyjmuje się, że ogół ten nie jest zbywalnym prawem majątkowym w rozumieniu art. 9811 §2 pkt 2 kodeksu cywilnego, a tym samym de lege lata nie może być przedmiotem zapisu windykacyjnego. Co istotne, 12 lipca br. wpłynął do Sejmu rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych1. Jedną z proponowanych zmian w kodeksie cywilnym jest wprowadzenie expressis verbis możliwości objęcia ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej przedmiotem zapisu windykacyjnego. Warto śledzić przebieg procesu legislacyjnego, wprowadzenie ww. zmiany ułatwi bowiem planowanie sukcesji w spółce osobowej. Niezależnie od powyższych rozważań, zarówno nestor, jak i pozostali wspólnicy powinni rozważyć możliwość ewentualnego zabezpieczenia finansowego spółki na wypadek konieczności dokonania spłaty osób uprawionych po zmarłym wspólniku. W sytuacji, w której do spółki nie wstąpi żaden uprawiony spadkobierca, skutki śmierci wspólnika są takie same jak skutki wystąpienia ze spółki – do masy spadkowej wchodzi roszczenie o wypłatę wartości udziału kapitałowego przypadającego na zmarłego wspólnika. Ubezpieczenie ryzyka finansowego poniesienia przez spółkę znacznych kosztów związanych z wypłatą spadkobiercom wartości udziału kapitałowego jest sposobem na zapewnienie pełnej wypłacalności spółki w momencie, w którym dojdzie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "MŚP Biznes"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do czasopisma w wersji online
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy